Türkiye’ de Üretilen Bazı Halıların Teknik Özellikleri

Yukarıda belirtildiği gibi ülkemizde çok çeşitli markalar altında farklı halı imalatları mevcuttur. Bütün halıların, özellikle markalaşmış ürünlerin halı üretimi konusunda farklı özelliklere sahiptir. Farklı ürünlerin birbirlerine göre üstün özellikleri vardır. Ama hepsinin ortak bir özelliği vardır ki bu da Türk milletine has dokuma ve düğüm atma tekniğidir. Özellikle ülkemizde üretilen ve markalaşmış halılarda Türk düğümünün kullanılması daha yaygındır. Bu özelliklere göre, ülkemizde üretilen markalaşmış halılar ile ilgili kısaca bazı özellikler aşağıda verilmiştir.

2.3.1. Bünyan halısı Kayseri ili Bünyan ilçesi ve çevresinde dokunmakta olan atkı ve çözgüleri pamuk, ilmelik ipleri yün, orta kaliteli halılar Bünyan halıları olarak isimlendirilmiştir. dm²’sindeki ilmek adedi 1512 olan Bünyan halısının kalitesi 36×42’dir. Şekil 2.5’te gösterilen Bünyan halısının düğüm tarzı Türk düğümü (çift) tir.

2.3.2. Ladik halısı Konya Ladik eski halıları atkı, çözgü ve ilme ipleri yündür. Küçük ebatlı halılardır, dm²’sindeki ilmek adedi 2000 olan Ladik halılarının kalitesi 40×50’dir. Şekil 2.6’da 16 gösterilen Ladik halısının düğüm tarzı Açık (tek) + Türk (çift) tir. Ladik halılarının en büyük özelliği küçük ebatlı olmalıdır

2.3.3. Isparta halısı Isparta yöresinde üretilen Isparta halıları 26×33 kalitesinde, pamuk atkılı ve çözgülüdür. Şekil 2.7’de gösterilen Isparta halısının dm²’sindeki ilmek adedi 858 dir. Isparta halılarının düğüm tarzı Sine (tek) + Türk düğümü (çift) tir.

2.3.4. Yağcıbedir halısı Balıkesir iline bağlı Sındırgı ve Bigadiç ilçeleri çevresinde yaşayan Yağcıbedir yörüklerinin dokudukları halılardır. Atkı, çözgü ve ilme ipleri yün ve genellikle doğal boyarmaddelerle boyanmış halılardır. Kalitesi 30×35 olan Yağcıbedir halısının dm²’sindeki ilmek adedi 1050 dir. Şekil 2.8’de gösterilen Yağcıbedir halısının düğüm tarzı Türk düğümü (çift) tir. Şekil 2.8: Yağcıbedir halısı [10].

2.3.5. Kula halısı Manisa iline bağlı bir ilçe merkezi olan Kula, özellikle mahalli el halıları ile tanınan geleneksel ve en eski dokuma merkezidir. Kula halısının atkı, çözgü ve ilme ipleri yündür. Şekil 2.9’da gösterilen Kula halısının kalitesi 30×50’dir ve dm²’sindeki ilmek adedi 1500’dür. Kula halısında düğüm tarzı olarak Türk düğümü (çift) düğüm kullanılır. 18 Şekil 2.9: Kula halısı [10].

2.3.6. Milas halısı Milas halısı çoğunlukla, Muğla iline bağlı Milas ilçe merkezi ve çevre köylerde dokunur. Kalitesi 26×40 olan Milas halısının dm²’sinde 1040 adet ilmek bulunmaktadır. Şekil 2.10’da gösterilen Milas halısı dokunurken Türk düğüm tarzı kullanılır. Şekil 2.10: Milas halısı [10].

2.3.7. İpek halı İpek halılar, genel olarak Hereke ilçe merkezi (Kocaeli) ve çevre köylerde dokunmakta olan halılardır. Şekil 2.11’de gösterilen bir ipek halının kalitesi her bir dm² alanda ilmek sayısı ile ölçülür ve her bir dm2 alanda 100×100 veya 150×150 19 ilmek bulunmaktadır. Bir ipek halının her 1 dm2’ sinde ilmek sayısı 10000 ila 22500 arasındadır. İpek halılarda kullanılan düğüm tarzı Türk düğümü (çift) olarak tanımlanır. Şekil 2.11: İpek halı [10].

Literatürde, halı sıkma makinesi yada buna benzer büyüklükteki sıkma makineleri için yapılmış herhangi bir çalışmaya rastlanmamıştır. Buna mukabil olarak beyaz eşya sanayi için amaca yönelik çalışmalar incelendiğinde doğrudan bileşen mod sentezi yöntemi kullanılarak çamaşır makinesi mekanik modelinin kurulduğu Bayraktar ve Belek [11] çalışmasında sonlu elemanlar yöntemi kullanılmıştır. Bu çalışmada deneysel modal analiz yöntemi ve bileşen mod sentezi yöntemi kullanılarak yapılan ölçümler ile çamaşır makinesinin karakteristik davranışı sınanmıştır. Yere paralel eksenli bir çamaşır makinesi için katı cisim modeli Türkay [12] tarafından tasarlanmıştır. Çamaşır makinesinin yürüme problemi ile ilgili çalışmalar mevcuttur. Çamaşır makinesinin yürüme probleminin modellenmesi ile ilgili çalışma Soward [13] tarafından yapılmıştır. Zemin titreşimine bağlı çamaşır makinesi yürüme probleminin 20 çözümü için Sonlu Elemanlar Yöntemini temel alan bir yöntem Kato ve Honma [14] tarafından geliştirilmiştir. Çamaşır makinesinin ulaşılabilir sıkma hızının, askı sisteminin direngenliğine bağlı olduğunu gösteren bir çalışma Conrad [15] tarafından yapılmıştır. Çamaşır makinesinin dinamik davranışını göstermek ve açıklayabilmek için bir mekanik model Wagner [16] tarafından geliştirilmiştir. Bu çalışmalarla beraber daha önce silindirik tambur uygulamaları yapılmış olan çalışmalara bakıldığında, Bryan [17] yapısal kabuk elemanında (shell) dönme esnasındaki serbest titreşimi incelenmiş buradan elde ettiği sonuçlara göre taşınım modunu ortaya atmış ve bu işlemin olgusunu analiz etmiştir. Dönme esnasındaki serbest titreşimdeki coriolis (koriolus) ivmesinin etkisini Taranto ve Lesson [18] incelemiştir. Srinivasan ve Lauterbach [19]’in çalışmalarında ise sonsuz uzunluktaki dönen tambur elemanların incelenmesi, coriolis etkisinin araştırılmasını ve bunun etken durumunu tanımlanmasını gerçekleştirmişlerdir. Padovan [20] çalışmasında, anizotropik (anisotropik) özellikte olan dönen silindirin ön yüklemeli durumunu inceleyerek burada titreşim ve burkulmayı ve diğer bir çalışmasında ise çok katmanlı dönen silindirik elemanın ön yükleme altındaki titreşim ve burkulmasını araştırmıştır. Literatürde yer alan diğer pek çok çalışmadan bazılarını ele alıp bir gruplandırma yapılırsa; titreşim teorisini uygulama olarak temel alan çok cisimli sistemlerin dinamiğinin temelleri Roberson ve Schwertassek [21] tarafından belirlenmiştir. Sonlu elemanlar yöntemi ve teorik modal analiz yöntemi kullanılarak problemlerin modellenmesi Cook vd. [22], bir çubuk üzerindeki titreşim nedeniyle oluşan etkinin yayılımı Escalona vd. [23], elastik ve çok unsurlu sistemlerin dinamiği Bremer [24] tarafından uygulanmış ve değerlendirmeleri yapılmıştır. Ancak yine bandlı halı yıkama makinesi ve sıkma makinesi tamburu gibi büyük delikli tamburlara ait herhangi bir araştırma çalışması ve uygulaması yapılmadığı görülmektedir. 21 2.5. Smartex Balans Sistemi Smartex balans sistemi, dünyada gelişmiş teknoloji kullanan halı sıkma makinesi veya sanayi tipi çamaşır sıkma makinesi üreticilerinin, sıkma sırasında oluşan dengesiz yüklerin makineyi yıpratıcı etkilerini ortadan kaldırmak için kullandıkları balans sistemidir [25]. Özellikle 100 kg kapasite üstündeki makinelerde, makine üreticilerinin çoğu sıkma işlemi dahi yapamaz iken, bir kısmı sıkma işlemi için makine kütlesini gerekenin çok üzerinde arttırmak ve makineyi sağlam bir şekilde yere sabitlemek zorundadır. Bu uygulamalar mevcut vibrasyon kuvvetlerinin makine mekaniği ve yer bağlantıları arasında oluşan mekanik stresler ve vibrasyonlarla yok edilmesini sağlar. Bu stres ve vibrasyonlar makine mekaniğine hasar verir. Gereğinden fazla ağırlaştırılmış makineler, sürekli titreşime maruz kaldığı zaman tambur milinde, rulmanlarda, yataklarda ve bağlantı elemanlarında geri dönülemez arızalara maruz kalmaktadır. Bu durumda arızalanan parçaların tamiri mümkün olmayıp, yerine yenilerinin takılması gerekmektedir. Bu, hem maddi, hem zaman, hem de iş gücü kaybına yol açmaktadır. Bu sistemin en güzel açıklaması bir örnek ile anlatılabilir. Sıkılmak üzere yıkama işlemi tamamlanmış olan çamaşırlar tambur içinde dağıtma aşamasını tamamladıktan sonra olabilecek optimum şekilde tamburun iç cidarına yapışırlar. Bu aşamada tamburun dönme hızından kaynaklanan merkezkaç kuvveti, dünyanın yer çekim kuvvetinin üzerindedir. Ancak dağıtma işlemi ne derece başarılı olursa olsun, yine de düzensiz dağılımdan kaynaklanan yük dengesizliği, sıkma devri yükseldikçe tambur mekanizmasının sallanmasına neden olmaya başlar. Smart Balans Sistemi bu aşamadan itibaren etkin olarak çalışmaya başlar ve sıkma devri ne olursa olsun, sıkma işlemi tamamen bitene kadar etkin olarak sistemin balansını sağlamak için çalışmaya devam eder. Makine üzerindeki algılayıcılar makinenin hareketinden tamburun hem ön hem de arka düzleminde meydana gelen dengesizlik kuvvet yönlerini ve genliklerini belirleyerek bu kuvvetleri yok edici bir karşı kuvveti yaratabilmek için tam zıt yönde tambur çevresindeki balans hücrelerine su enjekte eder. Bu sayede tambur içinde meydana gelebilecek her türlü dengesizlik çok kısa bir sürede etkin bir şekilde yok edilir. Bu işlemler sıkma işleminin sonuna kadar devam eder [25]. 22 Smart Balans sistemi sıkma işlemi sırasında tamburun her iki düzleminden dengesiz yük dağılımını kontrol eder, böylece tambur en zor dengesiz şartlarda bile sürekli denge durumunda kalır. Kontrol sistemi %30’a varan dengesiz dağılım olması durumunda bile kolaylıkla 400 kg kuvvetinde sıkma işlemini sağlar. Bu sayede makineler sıkma işlemi sırasında, dünyanın yer çekim kuvvetinin yaklaşık 400 katı fazla bir kuvveti çamaşıra uygulayarak çok etkin bir biçimde suyun çıkması sağlanır. Bunun sonucu olarak çok kısa kurutma zamanları elde edilir ve büyük enerji tasarrufu sağlanır [25]. Bunun yanı sıra, vibrasyondan tamamen arındırılmış olan mekanik aksam problemsiz olarak çok uzun süre hizmet verebilir ve güvenli çalışmayı sağlar. Makinenin sıkma sırasında hareket mesafesi 2mm ile sınırlandırılmıştır. Sarsıntısız çalışan hareketli tambur bloğu sabit şase üzerine lastik takozlar üzerinde oturtulmuş olup, son derece güvenli, problemsiz ve basit bir konstrüksiyon elde edilmiştir. Bunun sonucu olarak yaylar, amortisörler, silindirler ve gereksiz tüm ağırlıklar ortadan kaldırılmıştır. Aynı zamanda makinenin sallantısız çalışması, makine hacminin son derece verimli kullanılmasını da imkan vermektedir. Bu son derece dengeli ve hafif bir makine anlamına gelir. Bu sayede yere sabitlemek gerekmez ve herhangi bir zeminde kullanılabilir [25]. Balans sisteminin vibrasyonlu makinelere göre bir diğer avantajı da sıkma sırasında tamburun tamamen yatay durumda olmasıdır. Sıkma işleminde vibrasyon problemi olan makineler dağıtma işlemi sırasında tamburlarını geriye yatırarak çamaşırı tamburun arkasında toplamaya çalışırlar. Bu sayede çamaşırın mil tarafında toplanarak mil ve yataklara yaptığı darbe kuvvetlerinin azaltılması amaçlanır. Ancak bu durum tamburun arka tarafında toplanan çamaşırın daha kalın bir kütle yaratmasına sebep olur ki bu durumda sıkma sırasında suyun çamaşırın içinden geçerek tambur deliklerine ulaşması zorlaştırıldığı için sıkma verimi düşer ve sıkma süresi uzar. Oysa bu sistemin adapte edildiği makinelerde dağıtma ve sıkma işleminde tambur yatay durumda olduğu için çamaşır tambur yüzeyine eşit olarak yayılarak en verimli şekilde su geçişi sağlandığından kısa sürede yüksek sıkma verimine ulaşılır [25]. 23 Balans sisteminin bir diğer önemli avantajı sıkma işlemi sırasında tamburun ivmelenme hızıdır. Vibrasyonlu makineler makineye zarar verecek rezonans (aşırı titreşim) hızlarını çabuk geçebilmek için mümkün olan en hızlı şekilde tambur hızlandırılır. Bu hızlı ivmelenme gereksiz enerji sarfiyatı yanında ıslak çamaşırda su geçiş yollarının kapanarak sıkma veriminin düşmesine neden olur. Bu sistemin adapte edildiği makineler balans sistemi sayesinde ivmelenmeyi istenen şekilde kontrollü olarak yaptıklarından hem enerjiden tasarruf ederle hem de yüksek sıkma verimi sağlarlar

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir